NAC Sertifikasyon Doğrulama Sistemi

1. Amaç ve Kapsam

1.1. Dokümanın Amacı

Bu doküman, NAC (National Accreditation Center) tarafından akredite edilmiş sertifika veren kuruluşların düzenlediği eğitim sertifikalarının doğrulanması için kapsamlı bir sistem mimarisi ve uygulama çerçevesi sunar. Sistem, ASTM E2659-24 standardının tüm gerekliliklerini karşılayacak şekilde tasarlanmıştır.

1.2. Kapsam

Sistem aşağıdaki unsurları kapsar:

• NAC akreditasyonu altında sertifika veren kuruluşların (certificate issuers) düzenlediği tüm sertifika programlarının kayıt, doğrulama ve izleme süreçleri
• Sertifika sahiplerinin, işverenlerin, resmi kurumların ve diğer paydaşların sertifika durumu sorgulama mekanizmaları
• Sertifika yaşam döngüsü yönetimi: düzenleme, aktif/geçerli durum, süresi dolma ve geçersiz kılma işlemleri
• Dijital rozet (digital badge) entegrasyonu ve doğrulanabilir kimlik bilgileri
• Yapay zekâ destekli otomasyon ve teknoloji kullanımına ilişkin politika çerçevesi

1.3. Normatif Referanslar

2. Temel Kavramlar ve Kritik Ayrımlar

2.1. Sertifika Programı ile Diğer Belgelerin Ayrımı

Doğrulama sisteminin doğru çalışabilmesi için, standartın yaptığı temel kavramsal ayrımların sisteme yansıtılması zorunludur. ASTM E2659-24, sertifika programlarını diğer belge türlerinden kesin çizgilerle ayırır:

3. Doğrulama Sistemi Mimarisi

3.1. Genel Yapı

NAC Sertifikasyon Doğrulama Sistemi (NAC-CVS), üç katmanlı bir mimari üzerine inşa edilir:

3.2. ISO/IEC 17011 Temelli Güven, Küresel Kabul

NAC-CVS sistemi, değerlendirme sürecinin her halkasını şeffaflıkla ve %100 güvenle çapraz kontrol ederek şunları garanti eder:

• Sertifika geçerlidir. Sertifika sahibi, standart gereksinimleri olan tüm öğrenme çıktılarını başarıyla karşılamıştır ve belge geçerlilik süresi içindedir.
• Eğitim kurumu yetkilendirilmiştir. Belgeyi düzenleyen eğitim kurumu, sertifikanın verildiği tarihte aktif olarak onaylı durumdadır.
• Akreditasyon altyapısı ISO/IEC 17011 standartlarına tabidir. Akreditasyon kuruluşu (NAC), işleyişinde uluslararası ISO/IEC 17011 kalite standartlarını baz alarak tarafsız, bağımsız ve şeffaf bir denetim temeli sunar.

Sistemimiz, API ve güvenli veri aktarım protokolleri aracılığıyla onaylı kuruluşlardan dinamik olarak aldığı güncel kayıtlarla; işverenlerin, resmi makamların ve tedarik zincirlerinin sahtecilik endişesi taşımadan belgelere güvenmesini sağlayan güvenilir bir doğrulama katmanı sunar.

4. Kesintisiz ve Küresel Kayıt Erişimi

4.1. Kayıt Kontrolü Altyapısı

ASTM E2659-24, Bölüm 5.2.3 ve 5.7, sertifika kayıtlarının kontrolü ve bu kayıtlara erişim konusunda belirli gereklilikler koyar. Doğrulama sisteminin kalbi bu gerekliliklere dayanır.

4.1.1. Zorunlu Kayıt Kontrolü Gereklilikleri

4.1.2. Veri Akış Modeli

Akredite sertifika veren kuruluşlar, düzenlenen sertifika verilerini eşzamanlı olarak NAC merkezi sorgulama sistemine iletir. Bu iletim, aşağıdaki dört aşamalı sürece tabidir:

5. Sertifika Veri İçeriği ve Dijital Doğrulama Parametreleri

5.1. Zorunlu Sertifika Bilgileri

ASTM E2659-24, Bölüm 7.1.1.4, düzenlenen sertifikada bulunması gereken asgari bilgileri belirler:

5.2. Dijital Rozet (Digital Badge) Doğrulama

Sistem modern bir dijital rozet altyapısı kullandığında, ASTM E2659-24 Bölüm 7.1.3 gereği rozet aşağıdaki bilgiler açısından doğrulanabilir olmalıdır:

• Sertifika veren (certificate issuer)
• Sertifika sahibi (certificate holder)
• Sertifika amacı ve kapsamı (purpose and scope)
• Sertifika gereklilikleri (certificate requisites)
• Sertifika veriliş tarihi ve süresi (issue date and term)

6. Kimlik Doğrulama ve Öğrenme Çıktılarının Güvencesi

6.1. Kimlik Doğrulama Protokolü

ASTM E2659-24, Bölüm 6.1.6.3, değerlendirme sırasında kimlik doğrulama ve değerlendirme aracının güvenliğini zorunlu kılar. Doğrulama sistemi, bu gerekliliği üç katmanlı bir güvenlik modeliyle karşılar:

6.2. Öğrenme Çıktılarının Doğrulanması

NAC-CVS, sorgulanan bir sertifikanın yalnızca bir dokümanın varlığını değil, kaliteli bir sürecin tamamlanmış olduğunu da onaylar nitelikte kurgulanır. Standartın aşağıdaki zincirleme gereklilikleri bu güvenceyi oluşturur:

1. Öğretim Tasarımı Hizalaması: Hedeflenen öğrenme çıktıları, ders etkinlikleri ve toplam değerlendirme birbiriyle hizalı olmalıdır (Bölüm 6.1.2(4)).
2. Kriter Referanslı Kesme Puanı: Değerlendirme puanlama sistemi, önceden belirlenmiş ve ampirik olarak gerekçelendirilmiş kriter referanslı bir kesme puanı içermelidir (Bölüm 6.1.7.3). Normatif referanslı puanlama (eğri üzerinde notlandırma) kabul edilmez.
3. Program Gereklilikleri: Öğrenme etkinliğine katılım ve toplam değerlendirmede başarılı olma her ikisi de zorunludur (Bölüm 6.1.3.3). Sınavla geçme (test-out) veya katılımın çoğunluğundan muafiyet kabul edilmez (Bölüm 6.1.3.4).
4. Karar Dayanağı: Sertifika düzenleme kararı, yalnızca sertifika programı süreci boyunca toplanan bilgilere dayanmalıdır (Bölüm 7.1.1.2).

7. Sertifika Yaşam Döngüsü Yönetimi

7.1. Sertifika Durum Statüleri

ASTM E2659-24, sertifika programlarının kişi belgelendirmesinden farklı olarak süre içi devam eden gereklilikleri olmadığını ve bu nedenle asla geri alınamayacağını (revoke) vurgular. Doğrulama algoritması buna göre kodlanmalıdır:

7.2. Geçersiz Kılma (Invalidation) Protokolü

Standartın Bölüm 7.1.1.5 gereği, sertifika ancak ve ancak kişinin sertifika programı gerekliliklerini aslında yerine getirmediği tespit edilirse geçersiz kılınabilir. Geçersiz kılma, sertifikanın ilk başta düzenlenmemesi gerektiği anlamına gelir.

Geçersiz kılma nedenlerine örnekler:

• Kimlik sahtekârlığı veya tahrifatı
• Sertifika veren kuruluşa yanlış veya yanıltıcı bilgi verme
• Program gerekliliklerini karşılamada haksız avantaj sağlayan faaliyetlere katılım

7.3. Sertifika Süresi (Term) Belirleme

Bölüm 6.1.4.1 gereği, sertifika süresi programın amacı, kapsamı, hedeflenen öğrenme çıktıları ve içeriğin beklenen eskime hızına göre belirlenir. Ömür boyu geçerlilik dahil her türlü süre kabul edilebilir; örneğin bilgi teknolojisi sertifikaları iş yazı sertifikalarından çok daha kısa sürelere sahip olacaktır. Süre ve gerekçesi belgelenmelidir (Bölüm 6.1.4.2).

8. Sertifika Veren Kuruluş Uygunluk Denetimi Entegrasyonu

8.1. Kuruluş Düzeyinde Gereklilikler

Doğrulama sistemi, yalnızca bireysel sertifikaları değil, sertifika veren kuruluşun ASTM E2659-24'a genel uygunluğunu da izlemelidir:

8.2. Politika Gereklilikleri

Standartın Bölüm 5.2.1.3 gereği, sertifika veren kuruluşun aşağıdaki konularda politikaları olmalıdır:

1. Danışma grubu (advisory group) bileşimi ve sorumlulukları
2. Ayrımcılık yapmama (nondiscrimination)
3. Ücretler, iptaller ve geri ödemeler
4. Yapay zekâ dahil teknoloji destekli otomasyon kullanımı (2024 revizyonuyla eklenen yeni gereklilik)

9. Danışma Grubu ve Paydaş Gözetimi

9.1. Danışma Grubu Gereklilikleri

ASTM E2659-24, Bölüm 5.1.4, sertifika veren kuruluşun birincil paydaşların çıkarlarını temsil eden bir danışma grubu oluşturmasını ve sürdürmesini zorunlu kılar.

9.1.1. Danışma Grubunun Asgari Girdi Alanları

Danışma grubu, en az aşağıdaki sekiz alana girdi sağlamalıdır (Bölüm 5.1.4.2):

1. Hedef kitle (target audience)
2. Amaç (purpose)
3. Kapsam (scope)
4. Gereklilikler (requisites)
5. Süre (term)
6. Hedeflenen öğrenme çıktıları (intended learning outcomes)
7. Öğretim tasarımı (instructional design)
8. Toplam değerlendirme güvenliği (summative assessment security)

9.1.2. Danışma Grubu Toplantı Koşulları

Danışma grubu, en az şu durumlarda toplanmalıdır (Bölüm 5.1.4.3):

• Yukarıdaki sekiz unsur ilk kez oluşturulduğunda veya değişiklik önerildiğinde
• Program değerlendirmesi yapıldığında

9.2. Paydaş İletişimi

Standartın Bölüm 5.5.1 gereği, sertifika veren kuruluş program öncesinde birincil paydaşlara kapsamlı bilgi sağlamalıdır. Bu bilgiler arasında program amacı, kapsamı, öğrenme çıktıları, gereklilikler, ücretler, öğretim personeli nitelikleri, gizlilik politikası ve varsa akademik kredi bilgileri yer alır.

10. Program Değerlendirme ve Sürekli İyileştirme

10.1. Zorunlu Program Değerlendirmesi

ASTM E2659-24, Bölüm 6.1.10, sertifika programlarının düzenli olarak kapsamlı değerlendirilmesini zorunlu kılar.

10.1.1. Kurs Performans Hedefleri (Bölüm 6.1.10.3)

En az şu konularda performans hedefleri belirlenmelidir:

• Öğrenci memnuniyeti (içerik ve sunum)
• Örnekler: anket ortalama puanları, kurs tamamlama oranları, geri bildirim anketi katılım oranları

10.1.2. Toplam Değerlendirme Performans Hedefleri (Bölüm 6.1.10.4)

En az şu üç alanda performans hedefleri belirlenmelidir:

1. Madde ve form performansı (örn. madde güçlük indeksleri, madde ayırt edicilik indeksleri, form güvenilirliği)
2. Değerlendirici performansı, varsa (örn. değerlendirici güvenilirliği)
3. Öğrenci geri bildirimi

10.1.3. Değişiklik Yönetimi (Bölüm 6.1.10.5)

Program değerlendirmesi, değişiklik ihtiyacını düzenli olarak izleyecek ve programın gerekli değişiklikleri zamanında yansıtmasını sağlayacak mekanizmalar içermelidir. Metodoloji, bulgular ve planlanan değişiklikler belgelenmelidir (Bölüm 6.1.10.6).

11. Teknolojik Altyapı ve API Tasarımı

11.1. NAC-CVS API Yapısı

Merkezi doğrulama sistemi, RESTful API mimarisi üzerine kurulur ve aşağıdaki temel uç noktaları (endpoints) içerir:

11.2. Doğrulama Sorgu Sonucu Örneği

Herkese açık sorgulama panelinden veya API'den dönen doğrulama sonucu, aşağıdaki bilgi setini içerir:

12. Güvenlik, Gizlilik ve Veri Koruma

12.1. Gizlilik ve Mahremiyet

ASTM E2659-24, Bölüm 5.2.1.4(6), gizlilik ve mahremiyet prosedürlerinin oluşturulmasını zorunlu kılar. Doğrulama sistemi, sertifika sahibinin kişisel bilgilerinin korunması ile paydaşların doğrulama yapma hakkı arasında denge kurmalıdır.

Herkese açık sorgulama panelinde görüntülenen bilgiler, standardda öngörülen minimum veri setiyle (ad, program, tarih, statü) sınırlı tutulur. Detaylı bilgilere (değerlendirme sonuçları, ilerleme kaydı vb.) yalnızca yetkili taraflar erişebilir.

12.2. Değerlendirme Aracı Güvenliği

Standartın Bölüm 5.3.7 gereği, personelle yapılan sözleşmelerde değerlendirme materyallerinin güvenliği, gizliliği ve tarafsızlığı (menfaat çatışmaları dahil) için hükümler yer almalıdır. Aynı gereklilik dış kaynak sağlayıcılar (contractors) için de geçerlidir (Bölüm 5.6.1.1).

13. Yönetimin Gözden Geçirmesi İle Entegrasyon

ASTM E2659-24, Bölüm 5.2.6, yönetim gözden geçirmesi için kapsamlı girdi ve çıktı gereklilikleri belirler. Doğrulama sistemi verileri bu gözden geçirmeyi besleyecek nitelikte olmalıdır.

13.1. Yönetim Gözden Geçirmesi Girdileri (Bölüm 5.2.6.3)

1. İç denetim sonuçları
2. Dış denetim sonuçları (varsa)
3. Düzeltici/önleyici faaliyet durumu
4. Dış kaynak sağlayıcı performans izleme sonuçları
5. Program değerlendirme sonuçları
6. Alınan şikayetler
7. Alınan itirazlar
8. Hedeflere yönelik ilerleme
9. Önceki yönetim gözden geçirmelerinden kalan eylemler

13.2. Yönetim Gözden Geçirmesi Çıktıları (Bölüm 5.2.6.4)

1. Yönetim sisteminin iyileştirilmesi
2. Sertifika programı faaliyetlerinin iyileştirilmesi
3. Kaynak ihtiyaçları

14. ISO/IEC 17011 Küresel Kalite ve Güven Katmanı

14.1. Uluslararası Geçerlilik ve Standart Uyumu Mekanizması

NAC-CVS'nin küresel ölçekteki güvenilirliği, NAC'ın işleyişinde uluslararası ISO/IEC 17011 (Akreditasyon Kuruluşları için Genel Şartlar) standardını temel almasıyla sağlanır. Bu uluslararası norm, akreditasyon kuruluşlarının tarafsız, bağımsız ve şeffaf bir şekilde çalışmasını garanti altına alır. NAC'ın bu standarda olan katı uyumu, düzenlenen sertifikaların uluslararası arenada teknik eşdeğerliğe sahip olmasını ve yüksek bir güvenle, tereddütsüz tanınmasını mümkün kılar.

14.2. Uluslararası Eşdeğerlik ve Güven Kapasitesi

ISO/IEC 17011 standardı, küresel akreditasyon ekosistemindeki diğer ülkelerin akreditasyon kuruluşlarıyla aynı dili konuşmayı ve ortak kalite kriterlerinde buluşmayı sağlar. Bu evrensel standartlara dayalı altyapı sayesinde:

• Gümrükler, uluslararası ihaleler ve küresel işverenler, NAC-CVS üzerinden doğrulanan sertifikaların dünya standartlarında bir denetimden geçtiğini bilerek sonuçları güvenle kabul edebilir.
• Farklı ülkelerde aynı ISO kalite standartlarını benimsemiş yetkili kuruluşlar ve akredite programlar arasında teknik eşdeğerlik ve sağlam bir güven zemini tesis edilir.
• Sertifika sahipleri, sahip oldukları belgelerin küresel kalite gereksinimlerini karşılayan yetkin bir otorite tarafından onaylandığını uluslararası düzeyde geçerli kılabilir.

15. Sonuç

Bu doküman, ASTM E2659-24'ün tüm gerekliliklerini sistematik olarak bir doğrulama sistemi mimarisine dönüştürmektedir. Sistem, yalnızca bireysel sertifika sorgulamasını değil, sertifika veren kuruluşun yönetim sistemi uygunluğunu, program değerlendirmesini, danışma grubu işleyişini, paydaş iletişimini ve yapay zekâ politikası dahil tüm politika gerekliliklerini bütünleşik olarak kapsar.

ISO/IEC 17011 standart uyumu, bu sistemin çıktılarının küresel düzeyde tanınmasını ve kabul görmesini sağlar. Böylece NAC akreditasyonu altında düzenlenen sertifikalar, uluslararası arenada güvenilir ve doğrulanabilir bir değere kavuşur.

— Doküman Sonu — NAC-CVS-001 Rev. 01 (2026)
© 2025 NAC – National Accreditation Center. Tüm Hakları Saklıdır.